NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC NGÔN NGỮ THỂ HIỆN CON NGƯỜI TRUNG NGHĨA TRONG VĂN XUÔI MỘT SỐ NHÀ NHO NAM BỘ NỬA SAU THẾ KỶ XIX

Tóm tắt

Nghiên cứu này nhằm mục đích làm sáng tỏ nghệ thuật tổ chức ngôn ngữ trong văn xuôi của các nhà nho Nam Bộ nửa sau thế kỷ XIX có thể khắc họa sâu sắc hình tượng “trung nghĩa” và khơi dậy tinh thần yêu nước. Áp dụng phương pháp liên ngành, kết hợp lịch sử văn học và phong cách học, tác giả đã hệ thống hóa tư liệu lịch sử - xã hội, thu thập và đối chiếu các bản chép chữ Hán, Nôm và Quốc ngữ, rồi thâm nhập vào cấu trúc câu và thủ pháp tu từ - từ biền ngẫu, điệp ngữ, đối ngẫu đến điển cố, từ láy, nhịp điệu - trong những hịch, sớ, văn tế, ký sự tiêu biểu. Kết quả nghiên cứu cho thấy ba “gam màu” ngôn ngữ giao hòa: chữ Hán uyên bác và trang nghiêm nhờ điển cố và bố cục đối xứng; chữ Nôm mộc mạc, giàu âm điệu dân gian qua từ láy và thành ngữ; chữ Quốc ngữ linh hoạt, đầy vần điệu và mang dấu ấn vùng miền, mở rộng khả năng kết nối với công chúng. Sự hòa quyện tinh tế ấy giúp nâng cao sức thuyết phục và sức cảm hóa của văn bản và khẳng định giá trị thẩm mỹ độc đáo, góp phần bảo tồn và làm phong phú di sản văn xuôi nhà nho Nam Bộ.