TỪ CẢI LƯƠNG ĐẾN THỎA HIỆP: BÁO CHÍ VÀ KHÔNG GIAN CÔNG LUẬN THUỘC ĐỊA CỦA ĐẢNG LẬP HIẾN ĐÔNG DƯƠNG (1919-1942)

Tóm tắt

Bài báo này nghiên cứu quá trình chuyển biến từ cải lương lập hiến đến thỏa hiệp với chính quyền thực dân của Đảng Lập Hiến Đông Dương tại Nam Kỳ trong giai đoạn 1919-1942. Mục tiêu của nghiên cứu là làm rõ đặc điểm, động lực và giới hạn lịch sử của một lực lượng chính trị tư sản trong bối cảnh thuộc địa. Phương pháp nghiên cứu dựa trên tiếp cận định tính, kết hợp phân tích nội dung báo chí đương thời (La Tribune Indigène, La Tribune Indochinoise, L’Écho Annamite, Nông Cổ Mín Đàm) với các công trình học thuật hiện có, dưới khung lý thuyết về không gian công cộng, diễn ngôn thuộc địa và chức năng của báo chí trong việc kiến tạo không gian công luận thuộc địa. Kết quả cho thấy giai đoạn khởi đầu (1919-1922) tập trung vào các yêu sách cải lương; giai đoạn 1923-1938 là quá trình thể chế hóa qua báo chí và nghị trường, song sau khủng hoảng kinh tế 1929-1933 uy tín đảng suy giảm; giai đoạn 1939-1942, xu hướng thỏa hiệp và hợp tác với chính quyền thực dân Pháp tại Nam Kỳ trở nên chi phối, phản ánh sự chuyển biến từ lập trường cải cách sang trung thành với hệ thống thuộc địa. Kết luận, Đảng Lập Hiến đã mở rộng không gian công luận thuộc địa, song quỹ đạo từ cải lương đến thỏa hiệp phản ánh giới hạn tất yếu của chính trị tư sản Nam Kỳ trong khung khổ thực dân.