TRÍ THỨC TÂN HỌC HUẾ TRONG SỰ THỨC TỈNH TINH THẦN DÂN TỘC (1896-1945): TIẾP CẬN TỪ LỊCH SỬ GIÁO DỤC VIỆT NAM CẬN ĐẠI

Tóm tắt

Nghiên cứu này tập trung làm rõ vai trò của trí thức Tân học Huế trong sự thức tỉnh tinh thần dân tộc đầu thế kỷ XX, một hiện tượng đặc trưng cho quá trình chuyển hóa của trí thức Việt Nam cận đại. Từ câu hỏi trung tâm: Nhà trường thực dân đã góp phần hình thành và định hình ý thức dân tộc của trí thức Tân học Huế như thế nào, bài viết tiếp cận vấn đề từ lịch sử giáo dục và xã hội học tri thức, trên cơ sở khai thác tư liệu lưu trữ Pháp - Việt, công báo Trung Kỳ, báo chí đương thời (Tiếng Dân, Tràng An, Sông Hương), cùng các công trình trong và ngoài nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống trường Pháp-Việt tại Huế, tuy được thiết lập như công cụ cai trị, lại vô tình mở ra không gian tiếp biến tri thức mới; từ đó xuất hiện một lớp trí thức Tân học vừa hấp thu tư tưởng khai minh phương Tây, vừa khẳng định bản sắc dân tộc qua hành động xã hội và phong trào yêu nước. Bài viết khẳng định Huế không chỉ là trung tâm hành chính của Trung Kỳ mà còn là cái nôi của trí thức dân tộc hiện đại, góp phần lý giải mối quan hệ giữa giáo dục, tri thức và ý thức dân tộc - một vấn đề vẫn mang tính thời sự trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam.