PHÂN LẬP MỘT SỐ HỢP CHẤT TỪ RỄ HOÀNG LIÊN CHÂN GÀ (COPTIS CHINENSIS)
Từ khóa
DOI:
https://doi.org/10.34238/tnu-jst.12611Tóm tắt
Hoàng liên chân gà (Coptis chinensis Franch.) thuộc chi Hoàng liên (Coptis), họ Mao lương (Ranunculaceae), là loài dược liệu quý hiếm, nổi bật với giá trị dược tính cao. Loài cây đặc trưng giàu alkaloid, nhóm hợp chất này đóng vai trò là thành phần hoạt tính sinh học chính. Các hợp chất này thể hiện nhiều tác dụng dược lý đa dạng như chống viêm, chống ung thư, kháng khuẩn, kháng nấm, chống tiểu đường và chống bệnh Alzheimer. Nghiên cứu này tập trung vào phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất từ rễ của loài Coptis chinensis thông qua các phương pháp sắc ký cột, sắc ký bản mỏng, phương pháp sắc ký bán điều chế và phương pháp xác định cấu trúc phổ cộng hưởng từ hạt nhân. Kết quả nghiên cứu đã phân lập được năm hợp chất từ loài này, bao gồm ba hợp chất alkaloid: noroxyhydrastine (1), berberin (2), jatrorrhizine (3); và hai hợp chất non-alkaloid là p-coumaric acid (4) (thuộc nhóm phenolic acid) và một apocarotenoid là vomifoliol (5). Kết quả nghiên cứu này đóng góp thêm dữ liệu hóa thực vật cho loài C. chinensis, đồng thời mở rộng thêm dữ liệu về thành phần hóa học của những loài thực vật giàu alkaloid tại Việt Nam, tiêu biểu là chi Hoàng liên.Lượt tải
Tài liệu tham khảo
H. B. Do, Q. C. Dang, X. C. Bui, T. D. Nguyen, T. D. Do, V. H. Pham, N. L. Vu, D. M. Pham, K. M. Pham, T. N. Doan, T. Nguyen, and T. Tran, Medicinal Plants and Animals Used in Vietnam, (in Vietnamese), vol. 1, Hanoi: Science and Technology Publishing House, 2006, pp. 950-954.
F. He, Y.-F. Huang, W. Dai, X.-Y. Qu, J.-G. Lu, C.-C. Lao, W.-H. Luo, D.-M. Sun, M. Wei, and S.-Y. Xiao, "The localization of the alkaloids in Coptis chinensis rhizome by time-of-flight secondary ion mass spectrometry," Frontiers in Plant Science, vol. 13, 2022, Art. no. 1092643.
X. Min, T. Zhu, X. Hu, C. Hou, J. He, and X. Liu, "Transcriptome and Metabolome Analysis of Isoquinoline Alkaloid Biosynthesis of Coptis chinensis in Different Years," Genes (Basel), vol. 14, no. 12, 2023, Art. no. 2232.
S. Nakonieczna, A. Grabarska, K. Gawel, P. Wróblewska-Łuczka, A. Czerwonka, A. Stepulak, and W. Kukula-Koch, "Isoquinoline Alkaloids from Coptis chinensis Franch: Focus on Coptisine as a Potential Therapeutic Candidate against Gastric Cancer Cells," International Journal of Molecular Sciences, vol. 23, no. 18, 2022, Art. no. 10330.
L. Chen, L. Wang, Q. Zhang, S. Zhang, and W. Ye, "Non-alkaloid chemical constituents from Coptis chinensis," China Journal of Chinese Materia Medica, vol. 37, no. 9, pp.1241-1244, 2012.
Y. Sun and B. Su, "Chemical Constituents of Coptis chinensis," Chemistry of Natural Compounds, vol. 58, no. 6, pp. 1131-1133, 2022.
P.-P. Tian, X.-X. Zhang, H.-P. Wang, P.-L. Li, Y.-X. Liu, and S.-J. Li, "Rapid analysis of components in Coptis chinensis Franch. by ultra-performance liquid chromatography with quadrupole time-of-flight mass spectrometry," Pharmacognosy Magazine, vol. 13, no. 49, 2017, Art. no. 175.
Y. Zheng, M. Zhang, X. Wu, R. Tan, and H. Jiang, "Coptis Chinensis Franch: Substance Basis, Mechanism of Action and Quality Control Standard Revealed Based on the Q-marker Concept and New Strategy of Systemic Pharmacology and Biosynthesis Research," Current Topics in Medicinal Chemistry, vol. 24, no. 23, pp. 2013-2032, 2024.
T. Q. Cao, Q.-M. T. Ngo, S. H. Seong, U. J. Youn, J. A. Kim, J. Kim, J.-C. Kim, M. H. Woo, J. S. Choi, and B. S. Min, "Cholinesterase inhibitory alkaloids from the rhizomes of Coptis chinensis," Bioorganic Chemistry, vol. 77, pp. 625-632, 2018.
X. Wang, F. Liang, Z. Dai, X. Feng, and F. Qiu, "Combination of Coptis chinensis polysaccharides and berberine ameliorates ulcerative colitis by regulating gut microbiota and activating AhR/IL-22 pathway," Journal of Ethnopharmacology, vol. 318, 2024, Art. no. 117050.
F. Yan, Y. Xu, X. Long, and Q. Chen, "Ultrasound-enzyme-assisted aqueous two-phase extraction, structural characterization and bioactivities of Coptis chinensis polysaccharides," LWT, vol. 215, 2025, Art. no. 117254.
. Lin, H. C. Guo, Y. Kuang, Z. P. Shang, B. Li, K. Chen, L. L. Xu, X. Qiao, H. Liang, and M. Ye, "AChE inhibitory alkaloids from Coptis chinensis," Fitoterapia, vol. 141, 2020, Art. no. 104464.
J. Han, P. Wu, Z. Xu, C. Liu, Q. Chen, F. Zhang, H. Tao, D. Luo, L. Zhou, B. Wang, Z. Gao, T. Shen, Y. Wen, and H. Yu, "The anti-cholestatic effects of Coptis chinensis Franch. alone and combined with Tetradium ruticarpum (A. Jussieu) T. G. Hartley: dual effects on fecal metabolism and microbial diversity," Front Pharmacol, vol. 15, 2024, Art. no. 1372527.
J. Wang, L. Wang, G. H. Lou, H. R. Zeng, J. Hu, Q. W. Huang, W. Peng, and X. B. Yang, "Coptidis Rhizoma: a comprehensive review of its traditional uses, botany, phytochemistry, pharmacology and toxicology," Pharmaceutical biology, vol. 57, no. 1, pp. 193-225, 2019.
X.-J. Zhong, S.-R. Liu, C.-W. Zhang, Y.-S. Zhao, A. Sayed, M. S. R. Rajoka, Z.-D. He, and X. Song, "Natural alkaloid coptisine, isolated from Coptis chinensis, inhibits fungal growth by disrupting membranes and triggering apoptosis," Pharmacological Research - Modern Chinese Medicine, vol. 10, 2024, Art. no. 100383.
Z. Zhen, B. Chang, M. Li, F.-M. Lian, L. Chen, L. Dong, J. Wang, B. Yu, W.-K. Liu, X.-Y. Li, P.-J. Qin, J.-H. Zhang, and X.-L. Tong, "Anti-Diabetic Effects of a Coptis chinensis Containing New Traditional Chinese Medicine Formula in Type 2 Diabetic Rats," The American journal of Chinese medicine, vol. 39, no. 01, pp. 53-63, 2011.
M. Li, F. Tian, J. Guo, X. Li, L. Ma, M. Jiang, and J. Zhao, "Therapeutic potential of Coptis chinensis for arthritis with underlying mechanisms," Frontiers in Pharmacology, vol. 14, 2023, Art. no. 1243820.
Q. T. Nguyen, Q. H. Dong, N. M. Nguyen, and T. H. Le, "Study on formulation and evaluation of burn removal cream from Aloe vera L., Centella asiatica URB., Coptis chinensis Frach," (in Vietnamese), TNU Journal of Science and Technology, vol. 225, no. 8, pp. 161-167, 2020.
B. D. Krane and M. Shamma, "The isoquinolone alkaloids," Journal of Natural Products, vol. 45, no. 4, pp. 377-384, 1982.
L. Grycová, J. Dostál, and R. Marek, "Quaternary protoberberine alkaloids," Phytochemistry, vol. 68, no. 2, pp. 150-175, 2007.
N. T. Dinh, T. M. Do, X. L. Ngo, H. T. Trinh, H. T. Nguyen, H. M. T. Vu, N. M. T. Nguyen, and K. O. T. Vu, "Chemical constituents from ethyl acetate extract of the leaves of Rourea harmandiana Pierre," Vietnam Journal of Science, Technology Engineering, vol. 62, no. 2, pp. 30-33, 2020.
S. Hammami, H. B. Jannet, A. Bergaoui, L. Ciavatta, G. Cimino, and Z. Mighri, "Isolation and structure elucidation of a flavanone, a flavanone glycoside and vomifoliol from Echiochilon fruticosum growing in Tunisia," Molecules, vol. 9, no. 7, pp. 602-608, 2004.
P. Michel, A. Wajs-Bonikowska, A. Magiera, A. Wosiak, E. Balcerczak, M. E. Czerwińska, and M. A. Olszewska, "Anti-Inflammatory and Antioxidant Effects of (6 S, 9 R)-Vomifoliol from Gaultheria procumbens L.: In Vitro and Ex Vivo Study in Human Immune Cell Models," International Journal of Molecular Sciences, vol. 26, no. 4, 2025, Art. no. 1571.
