ĐIỆN ẢNH VÀ QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI VĂN HÓA - XÃ HỘI VIỆT NAM (CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX)
Từ khóa
DOI:
https://doi.org/10.34238/tnu-jst.15153Tóm tắt
Bài báo nghiên cứu vai trò của điện ảnh trong quá trình hiện đại hóa văn hóa Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, nhằm làm rõ điện ảnh vừa là công cụ phục vụ chiến lược “khai hóa văn minh” của thực dân Pháp vừa là không gian tiếp nhận và sáng tạo văn hóa của xã hội bản địa. Nghiên cứu tập trung phân tích cách điện ảnh được tổ chức, kiểm soát trong chính sách văn hóa thuộc địa và quá trình người Việt tiếp nhận, cải biến loại hình nghệ thuật mới này. Bài viết sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp tiếp cận liên ngành giữa lịch sử, văn hóa học và xã hội học, đồng thời vận dụng phân tích diễn ngôn dựa trên tư liệu lưu trữ, báo chí đương thời và các công trình nghiên cứu liên quan. Kết quả cho thấy điện ảnh nhanh chóng trở thành thiết chế văn hóa đô thị quan trọng với hệ thống rạp chiếu phát triển mạnh, đạt khoảng 51 rạp năm 1932 và gần 60 rạp năm 1939, góp phần hình thành thẩm mỹ thị dân và lối sống hiện đại. Đồng thời, xã hội Việt Nam đã chủ động Việt hóa điện ảnh thông qua việc đưa yếu tố văn hóa truyền thống và diễn ngôn dân tộc vào sáng tạo nghệ thuật. Nghiên cứu khẳng định hiện đại hóa văn hóa qua điện ảnh là quá trình tương tác hai chiều giữa quyền lực thuộc địa và năng lực thích nghi sáng tạo của xã hội Việt Nam.Lượt tải
Tài liệu tham khảo
G. Asselle, A. Scott, J. Backhouse, and P. N. Truong, “The Vietnamese Cinema from its origins to 1945,” Framework: The Journal of Cinema and Media, no. 25, pp. 63-70, 1984.
B. Creed and J. Hoorn, “Memory and History: Early Film, Colonialism and the French Civilising Mission in Indochina,” French History & Civilization, vol. 4, pp. 223-236, 2011.
L. A. Conklin, A mission to civilize: the republican idea of empire in France and West Africa, 1895-1930, Stanford University Press, 1984.
S. Ponzanesi, “Whither the colonial question? Jean Renoir's The River,” In Post-Colonial Cinemas: Theoretical, Cultural and Political Perspectives. Routledge, 1996, pp. 51-64.
T. T. D. Tran, Vietnamese Cinema: History – Works – Artists – Theory – Criticism – Research, vol. 1. Ho Chi Minh City: Ho Chi Minh City General Publishing House, (in Vietnamese), 2010.
T. Hoang, N. T. Pham, B. Banh, Q. C. Vu, M. L. Ngo, and B. H. Phan, History of Vietnamese Cinema, vol. 1. Hanoi: Cinema Department Publishing House, (in Vietnamese), 2003.
P. Bui, Cinema through Its Developmental Stages. Hanoi: Culture Publishing House, (in Vietnamese), 1981.
T. Cao, The Birth of Cinema. Ho Chi Minh City: Tre Publishing House, (in Vietnamese), 2003.
T. T. Nguyen, “The emergence of the cinema industry in Vietnam during the French occupation,” Conflict, Justice, Decolonization, Institute of Social Research and Cultural Studies, National Chiao Tung University, 2022.
C. G. Hoang, “Transcultural Narratives of Vietnamese Landscapes in Literature and Cinema,” Journal of Vietnamese Studies, vol. 18, no. 2, pp. 45-72, 2023.
T. M. Nguyen, “Commodification of Women’s Landscapes in Post-Renovation Vietnam,” Asian Cinema Journal, vol. 35, no. 1, pp. 112-135, 2024.
P. C. Pham, “Colonial Rhetorics of Modernity in Vietnam: “The New” in Vietnamese Literature during the Colonial Period,” Journal of Southeast Asian Cultural Studies, vol. 8, no. 2, pp. 92-115, 2025.
X. H. Tran, “Hill Stations in Vietnam during the French Colonial Period: The Case Study of Tam Dao,” Journal of Colonial Urban History, vol. 12, no. 3, pp. 25-48, 2024.
P. Brocheux and D. Hémery, Indochina an ambiguous colonization 1858-1954, University of California Press, 2009.
T. Le, Vietnamese Cinema: History and Features. Hanoi: Culture and Arts Publishing House, (in Vietnamese), 2015.
P. Autré, “Indochina: A new market opening up. More than 50 cinemas equipped. French Cinematography,” La Cinématographie française, no. 934, pp. 164-165, 1936.
Chantecler, “Captain Craddock in Indochina,” Chantecler (French weekly magazine), no. 12, pp. 7-9, June 08, 1933.
Chantecler, “They say that...,” Chantecler (French illustrated weekly magazine), no. 31, pp. 3-8, October 19, 1933.
National Archives Centre I (NACI), D.615, No. 3171, Operation of the Tonkinois Cinema on Rue des Éventails, Hanoi.
Entreprises coloniales, Film exploitation in Indochina. Online historical archive (extracted from Chantecler issues, 1933–1939), 2016.
Chantecler, “Film review: Atlantis and the central role of Europe,” Chantecler (French illustrated weekly magazine), no. 12, pp. 7-10, June 08, 1933.
National Archives Centre I (NACI), D.615, No. 3173, Operation and management of the Philharmonique Cinema in Hanoi, Hanoi.
Chantecler, “French news and political life in Indochina,” Chantecler (Digitized by Entreprises coloniales, 2016), no. 75, pp. 2-4, 1934.
Chantecler, “Indochina, Pearl of the Far East: A documentary on the civilizing mission,” Chantecler (Digitized by Entreprises coloniales, 2016), no. 85, pp. 3-6, 1934.
G. T. Vu, Tu Luc Literary Group – Literature and Public Opinion. Education Publishing House, 2006.
H. C. Nguyen, The Thought of Nguyen Van Vinh and the Wind of Modernity. Writers’ Association Publishing House, 2008.
National Archives Centre I (NACI), D.615 D633, No. 44942, Application for registration on the list of cinematographic film importers by Nguyen Thi Chan, manager of the Tonkinois cinema, 1921.
National Archives Centre I (NACI), D.615, No. 44968, Application by Pham Van Hinh in Hanoi to operate a mobile cinema and organize film screenings, 1928.
National Archives Centre I (NACI), D.633, No. 44953, Application for authorization to open a cinema submitted by Do Dang Loc in Nam Dinh, 1925.
P. Bui, Cinema through Its Developmental Stages. Hanoi: Culture Publishing House, 1981.
