Hành động ngôn từ trong thơ cách mạng của Tố Hữu và Chế Lan Viên

Tóm tắt

Bài báo này vận dụng lí thuyết hành động ngôn từ do Austin. L (1962) khởi xướng, chủ yếu vận dụng lí thuyết của Searle (người nghiên cứu tiếp sau Austin) để khảo sát hoạt động của hành động ngôn từ trong thơ Tố Hữu, Chế Lan Viên thuộc dòng thơ cách mạng nhằm tìm hiểu tính chất của thơ cách mạng có đặc điểm ngôn ngữ gì so với thơ trữ tình thuần túy. Đây là hướng đi mới khác với những nghiên cứu về thơ trước đây. Kết quả nghiên cứu cho thấy, thơ cách mạng/ thơ hiệu triệu có nhóm hành động ngôn từ điều khiển (gồm hỏi và cầu khiến) có tần số xuất hiện lớn nhất. Điều này trùng khớp với nhận định của Jakoson- nhà ngữ học người Nga khi nói về đặc điểm của thơ hiệu triệu. Bởi vì nhóm hành động điều khiển  trực tiếp kêu gọi, động viên, thúc giục tiếp ngôn hành động theo lẽ phải trong khi nhóm hành động biểu hiện và biểu cảm thì tác động đến tiếp ngôn bằng con đường gián tiếp: từ cảm xúc đến nhận thức và hành động. Kết quả này vừa có ý nghĩa lí luận vừa có ý nghĩa thực tiễn, nó giúp cho nhà thơ vận dụng vào sáng tác của mình để đạt hiệu quả cao.