ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA VÀ CẤU TRÚC CỦA THÀNH NGỮ CÓ THÀNH TỐ CHỈ BỘ PHẬN “ĐẦU” TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG LÀO

Tóm tắt

Bài báo khảo sát 73 thành ngữ tiếng Việt và 74 thành ngữ tiếng Lào chứa thành tố chỉ bộ phận cơ thể “đầu” nhằm nhận diện đặc điểm ngữ nghĩa, cấu trúc và xu hướng biểu đạt. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê, phân loại, phân tích ngữ nghĩa kết hợp so sánh – đối chiếu trên cơ sở ngữ nghĩa học tri nhận và tu từ học dân gian. Kết quả cho thấy thành ngữ chứa thành tố “đầu” được chia thành bốn nhóm nghĩa chính, với ba kiểu cấu trúc tiêu biểu: song hành, ẩn dụ/hoán dụ và nhấn mạnh. Thành ngữ tiếng Việt thiên về ngắn gọn, khái quát, giàu ẩn dụ; thành ngữ tiếng Lào dài hơn, cụ thể và mang sắc thái giáo huấn. Kết quả góp phần làm sáng tỏ tư duy biểu tượng, giá trị văn hóa Việt – Lào và gợi ý ứng dụng trong giảng dạy, dịch thuật.