GIẢI PHÁP ÁP DỤNG KẾ TOÁN ĐIỀU TRA TRONG PHÁT HIỆN VÀ PHÒNG NGỪA GIAN LẬN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

Abstract

Nghiên cứu đánh giá việc ứng dụng kế toán điều tra (KTĐT) trong phòng ngừa và phát hiện gian lận tại các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam. Dựa trên ba nền tảng lý thuyết chính, mô hình nghiên cứu kiểm định năm yếu tố: nhận thức lãnh đạo, công nghệ, năng lực chuyên môn, khung pháp lý và văn hóa tổ chức, với biến trung gian là mức độ ứng dụng KTĐT. Kết quả khảo sát 483 chuyên gia kế toán, kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro tại các NHTM Việt Nam, kết hợp phân tích SEM cho thấy mô hình đạt độ phù hợp tốt (CFI = 0,944; TLI = 0,937; RMSEA = 0,052) và toàn bộ sáu giả thuyết được ủng hộ. Công nghệ (CN) là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ ứng dụng KTĐT với hệ số beta chuẩn hóa đạt 0,214, tiếp theo là nhận thức lãnh đạo (NT, β = 0,207), khung pháp lý (PL, β = 0,186) và văn hóa tổ chức (VH, β = 0,180); năng lực chuyên môn (NL) có tác động yếu nhất nhưng vẫn đạt ý nghĩa thống kê (β = 0,117). Mức độ ứng dụng KTĐT tác động mạnh đến hiệu quả triển khai KTĐT (β = 0,677) và đóng vai trò trung gian có ý nghĩa, giải thích 52,6% phương sai của biến trung gian và 45,8% phương sai của hiệu quả triển khai. Nghiên cứu khuyến nghị các NHTM ưu tiên đầu tư công nghệ phân tích dữ liệu, kết hợp nâng cao cam kết lãnh đạo và hoàn thiện khung kiểm soát nội bộ để phát huy vai trò của KTĐT trong phòng ngừa gian lận.