CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ CÔNG VIỆC CỦA NHÂN VIÊN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VIỆT NAM - VAI TRÒ TRUNG GIAN DỰ TOÁN NGÂN SÁCH

Tóm tắt

Trên nền tảng lý thuyết về dự toán ngân sách, lý thuyết đại diện, lý thuyết dự phòng, lý thuyết mục tiêu và các lý thuyết khác như lý thuyết phong cách lãnh đạo, lý thuyết công bằng trong tổ chức, lý thuyết tâm lý, lý thuyết thể chế, nghiên cứu được thực hiện nhằm khám phá và kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố: nhà quản lý trong dự toán ngân sách; mức độ tham gia ngân sách của cấp dưới; quy mô doanh nghiệp (DN); cơ cấu sở hữu; sự không chắc chắn của môi trường; áp lực hội nhập đến dự toán ngân sách; và ảnh hưởng của dự toán ngân sách đến hiệu quả công việc của nhân viên các doanh nghiệp sản xuất (DNSX) Việt Nam. Ngoài ra, nghiên cứu cũng xem xét vai trò trung gian của dự toán ngân sách đối với sự tác động của các nhân tố đến hiệu quả công việc của các nhân viên tại các DNSX Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng tổng hợp cả hai phương pháp định tính và định lượng, phương pháp nghiên cứu định tính được thực hiện nhằm khẳng định nội dung các khái niệm nghiên cứu, các thang đo và đo lường cho các khái niệm nghiên cứu trong mô hình; và phương pháp nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua phân tích dữ liệu thu thập từ khảo sát 550 nhà quản lý cấp trung và cấp cơ sở phụ trách mảng tài chính – kế toán của DNSX tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các nhân tố bao gồm: (1) Nhà quản lý tham gia dự toán ngân sách, Mức độ tham gia dự toán ngân sách của cấp dưới, Quy mô DN, Cấu trúc sở hữu, Áp lực hội nhập đều có ảnh hưởng tích cực đến công tác dự toán ngân sách tại các DNSX Việt Nam; (2) Công tác dự toán ngân sách có ảnh hưởng dương đến hiệu quả công việc của nhân viên tại các DNSX Việt Nam; (3) Dự toán ngân sách giữ vai trò trung gian gián tiếp trong sự tác động của các nhân tố, bao gồm: Nhà quản lý tham gia dự toán ngân sách, Mức độ tham gia dự toán ngân sách của cấp dưới, Quy mô DN, Cấu trúc sở hữu và Áp lực hội nhập đến hiệu quả công việc của nhân viên tại các DNSX Việt Nam. Kết quả của nghiên cứu cho thấy sự đóng góp quan trọng về mặt lý luận thông qua việc củng cố Lý thuyết Dự phòng về sự phù hợp giữa đặc điểm tổ chức và môi trường; mở rộng Lý thuyết Đại diện khi xác định vai trò điều hòa lợi ích của dự toán ngân sách; liên kết Lý thuyết Mục tiêu và Công bằng thông qua việc lý giải cơ chế tâm lý – hành vi trong lập ngân sách và mở rộng Lý thuyết Thể chế trong bối cảnh áp lực hội nhập định hình hệ thống ngân sách Việt Nam. Bên cạnh đó, kết quả của nghiên cứu cũng có ý nghĩa thực tiễn, giúp cho các DNSX tại Việt Nam hoàn thiện công tác dự toán ngân sách nhằm nâng cao hiệu quả công việc của nhân viên, đóng góp chung vào thành công của các DN.