From French Orientalism to Global History: Preliminary Remarks on the Legacies of Western Knowledge on Southeast Asian Religions

Tóm tắt

Các du ký và ghi chép của những nhà truyền giáo đã đóng vai trò tiên phong trong việc giới thiệu các xã hội châu Á đến châu Âu từ thế kỷ 16 trở đi. Về sau, chủ nghĩa đế quốc phương Tây đã áp đặt cả sự thống trị chính trị lẫn các khuôn mẫu trí thức thường gắn liền với Chủ nghĩa thực dân và Chủ nghĩa phương Đông. Các cuộc tranh luận vẫn đang diễn ra sôi nổi về mức độ gắn kết giữa các phái đoàn truyền giáo, công cuộc truyền giáo Kitô giáo với sự bành trướng thuộc địa. Giới học giả cũng đã xem xét liệu sự thể chế hóa các tôn giáo châu Á, chẳng hạn như Phật giáo, và các phong trào tôn giáo mới, như Đạo Cao Đài, có chịu ảnh hưởng bởi giáo hội học Kitô giáo hay các mô hình rộng lớn hơn của phương Tây về quan hệ giữa Nhà nước và Giáo hội hay không. Tuy nhiên, một khía cạnh ít được nghiên cứu hơn là những căng thẳng nảy sinh giữa giới tinh hoa bản xứ (tăng đoàn Phật giáo, các quan lại Nho học, giới trí thức tân tiến), các nhà quản lý bài giáo sĩ và các nhà truyền giáo trong giai đoạn cuối thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20 - thời kỳ mà "khoa học tôn giáo" dần giành được sự độc lập khỏi các "khoa học tư duy" khác (thần học, triết học, lịch sử) và trên hết là khỏi các chương trình nghị sự chính trị. Trong những thập kỷ này, tri thức thực nghiệm và lý thuyết đã thúc đẩy đáng kể sự hiểu biết về các văn bản, nghi lễ, thực hành và khái niệm tôn giáo ở Đông Nam Á. Thông qua cách tiếp cận nhận thức luận và sử học, bài báo này nghiên cứu sự tiến hóa của các nghiên cứu tôn giáo theo khuynh hướng phương Đông trong hai thế kỷ qua, đồng thời làm nổi bật cách mà lịch sử toàn cầu và lịch sử kết nối hiện đang đóng góp vào những diễn giải mới về tính hiện đại của tôn giáo châu Á, đặc biệt là ở Việt Nam và Đông Nam Á.