Các thanh hỏi - ngã trong chữ quốc ngữ và giọng Sài Gòn

Tóm tắt

Bài này bàn về 6 thanh điệu tiếng Việt từ thế kỷ XVII qua các tài liệu bằng chữ quốc ngữ, đặc biệt là thanh hỏi và ngã, ký hiệu là ? và ~ đặt trên các nguyên âm liên hệ theo chính tả hiện hành. Không có máy thu thanh và phân tích tần số, các giáo sĩ Âu châu đã dùng nốt nhạc Tây phương để ghi lại thanh điệu tiếng Việt (de Rhodes, Morrone, Taberd…). Cách phân tích gần như ‘định lượng’ này cho ta thấy thanh hỏi từng cao hơn thanh ngã trong tiếng Việt ở Đông Kinh (Hà Nội, Đàng Ngoài) cũng giống như giọng Bình Định hiện nay. Thanh hỏi tiếng Việt bây giờ lại thấp hơn thanh ngã (giọng Hà Nội), hay nhập lại như giọng Sài Gòn hiện đại (cũng như một số phương ngữ ở miền Trung). Bài này đề nghị giọng Bình Định là một nguồn trong nhiều nguồn có thể, tạo ra giọng Sài Gòn hiện đại. Kết quả cho thấy cần tra cứu thêm chi tiết giọng Bình Định/Qui Nhơn và các đặc tính giọng Sài Gòn để xác định thêm chính xác quá trình hình thành phương ngữ này theo dòng lịch sử.