Hệ thống bi ký Champa vùng Panduranga - Tư liệu và nhận thức

Tóm tắt

Vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận xưa thuộc tiểu quốc Panduranga vào thời kỳ Champa. Một tiểu quốc từng giữ vai trò quan trọng lịch sử Champa lẫn vùng Đông Nam Á, gắn liền với nhiều vương triều, thế lực chính trị tồn tại liên tục từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ 19. Vùng đất này tồn tại rất nhiều dấu tích khảo cổ học của vương quốc cổ Champa, trong đó nổi bật là hệ thống các bi ký Champa với mức độ dày đặc và đa dạng về niên đại trải dài qua các thời kỳ lịch sử. Bài viết tập trung khảo tả các bi ký thuộc bốn nhóm ở các thời kỳ Virapura, Paramesvaravarman I, giai đoạn chiến tranh với Khmer và Jaya Sinhavarman III (thế kỷ XIII - XIV). Đây là các nhóm bi ký có hệ thống về niên đại, sự kiện lịch sử và có ý nghĩa quan trọng trong việc “phục dựng” lịch sử của vùng đất Panduranga trong lịch sử.