KỸ NĂNG SỬ DỤNG NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP CỦA TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ 4-5 TUỔI

Tóm tắt

Nghiên cứu này khảo sát thực trạng kỹ năng sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp của 21 trẻ rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) trong độ tuổi 4–5 tại các trung tâm can thiệp chuyên biệt ở Việt Nam. Công cụ được sử dụng là Thang đo ngữ dụng cho trẻ RLPTK (phiên bản rút gọn của Pragmatic Language Skills Instrument – PLSI; Gilliam & Miller, 2006), gồm 29 hành vi giao tiếp, nhằm đánh giá toàn diện khả năng sử dụng ngôn ngữ của trẻ. Dữ liệu thu thập từ 60 giáo viên và 21 trẻ cho thấy kỹ năng ngôn ngữ của trẻ còn nhiều hạn chế và phân bố không đồng đều. Trẻ thể hiện ưu thế ở các kỹ năng trực quan như nhận biết đồ vật, hình ảnh (M = 3,66) và hiểu – thực hiện yêu cầu đơn giản (M = 3,61). Tuy nhiên, trẻ gặp khó khăn lớn trong ngôn ngữ biểu đạt và ngữ dụng, đặc biệt ở kỹ năng đặt – trả lời câu hỏi (M = 2,49), diễn đạt mơ hồ (M = 2,00) và nói cụt lủn (M = 1,90). Những hạn chế này dẫn đến giao tiếp thiếu mạch lạc, thiếu chủ động và mang tính thụ động. Kết quả nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm về thực trạng ngôn ngữ giao tiếp của trẻ RLPTK mầm non tại Việt Nam, đồng thời gợi mở định hướng can thiệp: (1) khai thác thế mạnh trực quan để phát triển ngôn ngữ tiếp nhận; (2) tăng cường huấn luyện ngôn ngữ biểu đạt và ngữ dụng nhằm nâng cao sự mạch lạc, chủ động; và (3) kết hợp sử dụng tín hiệu phi ngôn ngữ để hỗ trợ hiệu quả giao tiếp và tạo nền tảng hòa nhập xã hội