QUAN NIỆM CỦA MILAN KUNDERA VỀ CẤU TRÚC TỰ SỰ TIỂU THUYẾT

Tóm tắt

Tiểu luận là bộ phận đặc sắc trong di sản Milan Kundera. Các tiểu luận của ông cho thấy sáng tạo tiểu thuyết không chỉ là một hoạt động cảm tính mà còn rất lý tính. Thông qua hệ thống tiểu luận, Kundera thể hiện quan điểm về nhiều phương diện nghệ thuật tiểu thuyết. Đặc biệt, cấu trúc tự sự tiểu thuyết là một trong những điểm được ông đề cập xuyên suốt. Bài báo này đặt những phát biểu của Kundera bên cạnh sự vận động lý thuyết tự sự nói chung, sử dụng phương pháp tiểu sử và thao tác so sánh để tìm hiểu sự độc đáo trong quan niệm của ông. Kundera hình dung cấu trúc tự sự tiểu thuyết bao gồm bốn tầng bậc: chất liệu thô, hoạt động bếp núc của nhà văn, văn bản hoàn chỉnh và nghĩa nảy sinh từ quá trình tiếp nhận. Kundera cũng đề xuất những phương thức nghệ thuật riêng để kiến tạo cấu trúc tiểu thuyết; trong đó, lối “đối âm” tiểu thuyết - một nghệ thuật “đối âm” khác với lý thuyết đối âm nổi tiếng của Mikhail Bakhtin - là sáng tạo đặc biệt. Quan điểm về phân tầng cấu trúc tự sự tiểu thuyết như trên cho thấy tư duy hiện đại, gần gũi với lý thuyết tự sự học hậu kinh điển. Kết quả nghiên cứu góp phần hệ thống hóa và làm sáng tỏ tính đặc thù trong tư tưởng nghệ thuật của nhà văn dưới góc độ tự sự học, đồng thời cung cấp một hệ hình tự sự tiểu thuyết có khả năng ứng dụng để phân tích nhiều tiểu thuyết hiện đại và hậu hiện đại.