XÂY DỰNG NGUYÊN TẮC VÀ QUY TRÌNH XỬ LÍ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP SƯ PHẠM TỪ LÍ THUYẾT LỊCH SỰ

Tóm tắt

Lí thuyết lịch sự đã được các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đặc biệt quan tâm từ những năm cuối thế kỉ XX. Tuy nhiên, sử dụng lí thuyết lịch sự với tư cách là cơ sở để giải quyết những tình huống giao tiếp có bối cảnh giao tiếp điển hình vẫn còn là một khoảng trống. Bài viết này nghiên cứu về cách xử lí tình huống giao tiếp sư phạm (một bối cảnh giao tiếp đặc thù) từ lí thuyết lịch sự. Bằng phương pháp nghiên cứu lí thuyết, các thủ pháp miêu tả, khái quát hóa, nghiên cứu đã chỉ rõ các dấu hiệu nhận biết các tình huống sư phạm từ nguyên nhân nảy sinh tình huống (hành vi ở lời và hành vi ngoài lời). Các hành vi này tiềm ẩn nguy cơ đe dọa thể diện của nhân vật trong giao tiếp. Bài viết đã đề xuất ba nguyên tắc xử lí tình huống sư phạm: 1) xử lí đúng thẩm quyền của giáo viên, 2) giải quyết tình huống một cách hài hòa về thể diện, 3) xử lí triệt để, giảm thiểu hậu quả tiêu cực. Quy trình xử lí bao gồm phân tích bối cảnh tình huống (bước 1), xác định, phân loại tình huống (bước 2, 3), xác định mức độ đe doạ thể diện, sự thay đổi thể diện (bước 4); xử lí theo hướng tiếp cận, điều chỉnh lại sự hài hòa về thể diện giữa các bên (bước 5). Kết quả nghiên cứu này có thể là gợi ý mở rộng vận dụng trong mọi tình huống giao tiếp.