Xên khớ và vũ trụ quan của người Thái ở Yên Châu, Sơn La

Tóm tắt

Người Thái tin vào thế giới PHI(1), một thế giới của những thực thể tâm linh ngoài con
người, vô hình nhưng chi phối mọi mặt thế giới hữu hình. Họ cũng tin vào thế giới KHUAN,
những thực thể tâm linh trong bản thân con người. Mối liên hệ giữa thế giới trần tục của con
người với thế giới PHI giúp chúng ta hình dung được một vũ trụ quan tôn giáo khá phức tạp của
người Thái, trong đó sức khỏe, tuổi thọ và sự bình yên của con người liên quan chặt chẽ với PHI.
Bài viết dưới đây sẽ tập trung phân tích lễ xên khớ - cúng giải hạn của người Thái ở Yên Châu,
tỉnh Sơn La. Nội dung bài viết lập luận rằng qua lễ xên khớ có thể nhận ra vũ trụ quan Thái, dù
chỉ là một phần, nhưng được biểu hiện khá tập trung; đó là niềm tin vào một hệ thống các thực
thể tâm linh phức tạp, được phân định đẳng cấp nghiêm ngặt và vận hành theo quy luật, từ đó
người tìm hiểu muốn đặt nó vào phạm vi tôn giáo, thay vì tín ngưỡng chung chung gắn với phong
tục dân gian thường thấy trong các nghiên cứu văn hóa.