PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG VÀ LÃNG PHÍ TRONG QUÁ TRÌNH SẮP XẾP, XỬ LÝ TÀI SẢN CÔNG: THỰC TIỄN VÀ YÊU CẦU HOÀN THIỆN

Tóm tắt

Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu khung pháp luật về phòng, chống tham nhũng và lãng phí trong sắp xếp, xử lý tài sản công dôi dư sau sáp nhập, tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước theo Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII và các văn bản hướng dẫn năm 2025 - 2026. Thông qua phương pháp lịch sử-logic, phân tích-tổng hợp, so sánh luật học và khảo sát thực tiễn (kết hợp định lượng và định tính dựa trên báo cáo chính thức của Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước năm 2025 - 2026), nghiên cứu làm rõ hệ thống pháp luật hiện hành gồm Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 (văn bản hợp nhất 97/VBHN-VPQH năm 2025), Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 sửa đổi bổ sung năm 2025 (Luật số 132/2025/QH15, hiệu lực từ 01/7/2026), Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15, cùng Công điện số 19/CĐ-TTg ngày 26/02/2026. Nghiên cứu đánh giá thực tiễn thi hành tại các địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện và cấp xã, chỉ ra bốn hạn chế hệ thống: (i) cơ chế xử lý “đa cửa” gây chồng chéo thẩm quyền và chậm trễ; (ii) giám sát minh bạch chưa chặt chẽ do thiếu ứng dụng công nghệ số và sự tham gia thực chất của nhân dân; (iii) chế tài xử lý trách nhiệm người đứng đầu chưa đồng bộ giữa kỷ luật hành chính, kỷ luật Đảng và trách nhiệm hình sự; (iv) thiếu quy định pháp lý đặc thù cho tài sản công trong bối cảnh tinh gọn bộ máy. Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, bài viết đề xuất năm nhóm giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao (xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm, thời hạn cụ thể, nguồn lực thực hiện, cơ chế giám sát và chế tài), nhằm hoàn thiện thể chế “một cửa”, áp dụng chuyển đổi số giám sát thời gian thực, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu, đa dạng hóa hình thức xử lý và tích hợp kiểm soát quyền lực vào đánh giá hiệu quả tinh gọn bộ máy. Kết quả nghiên cứu góp phần làm phong phú cơ sở lý luận về quản lý tài sản công, cung cấp khuyến nghị chính sách cụ thể, kịp thời cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật, phục vụ cải cách hành chính giai đoạn 2026 – 2030.