Mẹ Đồng quan và nghi lễ thi Đồng quan trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam – Tứ phủ của người Việt

Tóm tắt

“Đồng quan”, “mẹ đồng quan” là thuật ngữ được
nhắc đến nhiều bởi các ông đồng, bà đồng trong tín ngưỡng thờ
Mẫu vùng đồng bằng Bắc Bộ. Theo đó, đồng quan (mẹ đồng
quan) được hiểu là một sự tôn xưng mà tín đồ tín ngưỡng thờ
Mẫu Tam – Tứ phủ dành cho những ông đồng, bà đồng – người
được coi là đã “kiều thỉnh” được Thánh mẫu nhập vào mình
trong nghi thức Thi đồng quan. Trong quá khứ, đồng quan
không phải chỉ
là danh tiếng đơn thuần mà nó
là “điạ vi ̣cao
quý nhất của ghế đêṃ nhà
thánh”
1
. Các ông đồng, bà đồng là
đồng quan thường nhận được sự kính trọng, và trong một số
trường hợp nhất định, những người tiếp xúc với mẹ đồng quan
đều phải đứng để nó
i chuyêṇ và sử duṇ g những lờ
i lẽcung kính
như cung kính vớ
i Thánh mâũ, hành đôṇ g đều phải giữ đúng
mưc̣ và cẩn thâṇ như đang đối diêṇ vớ
i tiên, thánh vậy. Thậm
chí, đền thờ nào có người đỗ đồng quan thì cũng vì vậy mà trở
lên vẻ vang, oanh liệt. Hiện nay, đồng quan và tục thi đồng quan
không còn xuất hiện trong đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu Tam –
Tứ phủ nữa mà chủ yếu được truyền lại qua các câu chuyện kể
của các ông đồng, bà đồng cũng như các di tích, đền thờ nơi đã
từng có sự hiện diện của các mẹ đồng quan. Bài nghiên cứu này
được thực hiện nhằm bước đầu tìm hiểu về đồng quan và tục thi
đồng quan thông qua việc nghiên cứu thực địa taị một số đền thờ có bia, mộ của mẹ đồng quan, phỏng vấn sâu một số các
đồng cựu, khảo cứu những ghi chép còn lại về mẹ đồng quan và
tục thi đồng quan trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam – Tứ phủ trên
địa bàn thành phố Hà Nội.