Chân dung tự họa trong hồi ký văn nghệ: Từ biểu hiện cá nhân đến kiến tạo bản thể

Tóm tắt

Trong văn học Việt Nam hiện đại, hồi ký văn nghệ khẳng định vai trò quan trọng không chỉ như một phương tiện ghi chép lịch sử văn nghệ mà còn là không gian nghệ thuật khắc họa chân dung của các văn nghệ sĩ, đặc biệt là chân dung của chính người viết. Các tác phẩm hồi ký văn nghệ thể hiện cái “tôi” đa chiều của tác giả qua những ký ức, suy nghĩ về bạn bè, đồng nghiệp, trăn trở về nghệ thuật, tạo nên những chân dung sinh động, giàu tính nhân văn. Hơn thế, hồi ký văn nghệ còn kiến tạo bản thể thông qua chiến lược tự thuật, nơi tác giả chọn lọc và tái cấu trúc ký ức để hình thành cái “tôi” một cách có chủ đích. Với khả năng về ngôn ngữ, khả năng phân thân và tự phản tỉnh, các nhà văn đã biến thể loại hồi ký thành một diễn ngôn độc đáo, góp phần định hình bản sắc cá nhân qua hành vi viết và sáng tạo nghệ thuật. Bài viết bàn về vấn đề cái “tôi” được thể hiện qua hồi ký văn nghệ, đồng thời gợi mở một hướng tiếp cận học thuật đối với thể loại hồi ký: phân tích chân dung tự họa của tác giả hồi ký dưới hai góc độ là tự biểu hiện cá nhân và kiến tạo bản thể. Đây là cách tiếp cận quan trọng để hiểu đặc thù của thể loại này, đặc biệt trong lĩnh vực hồi ký văn nghệ.

Ngày nhận bài: 06/7/2025; Ngày duyệt đăng: 10/9/2025