Cây Gâng trong nghi lễ ăn trâu: Quan niệm về thế giới quan của người Xơ Teng ở huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

Tóm tắt

Trong nghi lễ ăn trâu, cây gâng (cột hiến sinh) là biểu tượng trung tâm, thu hút sự chú ý nhiều nhất. Thông qua hệ thống biểu trưng tạo hình và các mô típ trang trí trên từng bộ phận của cây gâng, người Xơ Teng đã tái hiện một cách sinh động thế giới quan của mình. Các biểu tượng trên cây gâng phản ánh hệ thống thần linh, con người và vạn vật, được thể hiện bằng ngôn ngữ tạo hình giàu tính nhân văn và chi tiết. Có thể nhận thấy rằng, bản thân cây gâng là sự hình dung về mô hình vũ trụ ba tầng, gồm trời (pleng pling), thế giới trung gian (ti rốc moa) và trần thế (pleng nị), với sáu tiểu tầng tương ứng là nơi cư ngụ của các thần linh, con người và muôn loài. Hệ biểu trưng này phản ánh đầy đủ quan niệm về vũ trụ và tín ngưỡng vật linh trong đời sống văn hóa – tinh thần của cộng cư dân Xơ Teng.