Tác động của thiết chế Hội quán đối với sự phát triển kinh tế tư nhân tại TP. HCM: Góc nhìn từ lịch sử và hiện tại

Abstract

Nghiên cứu này khám phá vai trò song hành của thiết chế Hội quán trong cộng đồng người Hoa (đặc biệt là nhóm Tuyền Châu) tại TP.HCM, không chỉ giới hạn ở chức năng bảo tồn di sản tín ngưỡng mà còn được định vị như một thể chế kinh tế phi chính thức thiết yếu đối với sự hưng thịnh của khu vực kinh tế tư nhân. Dựa trên nền tảng lý thuyết về vốn xã hội và kinh tế học thể chế, kết hợp với phương pháp phân tích lịch sử và dữ liệu điền dã thực nghiệm, bài viết luận giải cơ chế vận hành của Hội quán như một "hiệp hội thương mại" sơ khai, nơi triết lý "Trọng Tín" và các chế tài cộng đồng đã giúp giảm thiểu đáng kể chi phí giao dịch, minh bạch hóa thông tin thị trường và thiết lập cơ chế bảo lãnh tín dụng hiệu quả trong bối cảnh các định chế tài chính chính thức chưa hoàn thiện. Mở rộng phân tích sang bối cảnh đương đại, nghiên cứu làm sáng tỏ sự chuyển dịch linh hoạt của mô hình này sang kinh tế di sản và tài chính xã hội, được minh chứng sinh động qua khả năng huy động nguồn lực tài chính cộng đồng (crowdfunding) độc đáo từ tục lệ "Đấu đèn" và việc khai thác giá trị kinh tế từ du lịch tâm linh tại các di tích như Hội quán Ôn Lăng và Nhị Phủ (quận 5 cũ). Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng sự bền vững của kinh tế tư nhân tại khu vực Chợ Lớn không thể tách rời khỏi nền tảng liên kết xã hội chặt chẽ được vun đắp bởi thiết chế Hội quán, từ đó cung cấp những hàm ý chính sách quan trọng trong việc tận dụng nguồn lực từ các tổ chức xã hội để thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.