“A CHÂU ĐÃ BẢO TA GIỮ ĐƯỜNG NÀY CHO BỘ ĐỘI, THÌ TA GIỮ ĐƯỜNG NÀY CHO BỘ ĐỘI” (“Nhớ” và “quên” hay là sự tương tác giữa kí ức bản địa và hệ tư tưởng quốc gia)

Abstract

Bài viết nghiên cứu sự tương tác giữa kí ức bản địa và hệ tư tưởng quốc gia trong văn xuôi hiện thực xã hội chủ nghĩa viết về đề tài miền núi của một số tác giả tiêu biểu như Tô Hoài, Nguyên Ngọc, Nguyễn Tuân, Ma Văn Kháng... Vấn đề được tiếp cận từ góc độ kí hiệu học văn hóa. Có hai nội dung cơ bản được bài viết làm rõ: 1) Nguyên tắc “bình cũ rượu mới”, dùng các mã văn hóa truyền thống để thể hiện ý thức hệ vô sản, là nguyên tắc tương tác giữa hệ tư tưởng quốc gia và kí ức bản địa trong ý thức sáng tạo của các nhà văn hiện thực xã hội chủ nghĩa; 2) “Bình cũ”, mã văn hóa truyền thống được kích hoạt trong văn xuôi hiện thực xã hội chủ nghĩa là sử thi, điều này được tác giả chứng minh ở ba cấp độ: tổ chức truyện kể, mô hình thế giới quan và phương thức thể hiện.