THIẾT KẾ QUY TRÌNH DẠY ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “HAI ĐỨA TRẺ” CỦA THẠCH LAM THEO HƯỚNG TIẾP CẬN KÍ HIỆU HỌC

Tóm tắt

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nhấn mạnh định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn trở thành yêu cầu tất yếu. Trong bối cảnh đó, vận dụng các lý thuyết tiếp cận hiện đại như kí hiệu học vào dạy học đọc hiểu văn bản là một hướng đi có nhiều tiềm năng. Bài viết được thực hiện trên cơ sở vận dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu: lý thuyết, nghiên cứu văn bản và phân tích - tổng hợp. Dựa trên những đặc trưng truyện ngắn Thạch Lam, giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm Hai đứa trẻ, cùng việc vận dụng các khái niệm và nguyên tắc cơ bản của kí hiệu học, bài viết đề xuất một quy trình dạy học đọc hiểu gồm năm bước: (1) định hướng nhận diện kí hiệu; (2) khám phá và ghi nhận kí hiệu; (3) phân tích mối quan hệ giữa cái biểu đạt và cái được biểu đạt; (4) giải mã các tầng nghĩa; (5) khái quát thông điệp và giá trị văn hoá - xã hội. Quy trình này được xây dựng nhằm định hướng giáo viên tổ chức hoạt động đọc hiểu văn bản theo hướng tiếp cận kí hiệu học, góp phần làm rõ khả năng chuyển hóa các khái niệm lí thuyết thành thao tác sư phạm trong dạy học Ngữ văn ở trường phổ thông. Trên cơ sở đó, bài viết đưa ra một số yêu cầu và thách thức trong việc thiết kế hoạt động dạy học đọc hiểu Ngữ văn theo định hướng kí hiệu học.