GIÁO DỤC ĐẠI HỌC MIỀN NAM VIỆT NAM (1956-1975): TỪ ẢNH HƯỞNG PHÁP ĐẾN MÔ HÌNH MỸ – DI SẢN LỊCH SỬ VÀ GỢI MỞ CHO TỰ CHỦ ĐẠI HỌC HIỆN NAY
Tóm tắt
Bài viết phân tích sự hình thành và chuyển biến của hệ thống giáo dục đại học miền Nam Việt Nam giai đoạn 1956-1975, xem đây là một trường hợp “lai ghép hậu thuộc địa” giữa hai mô hình Pháp và Mỹ. Giai đoạn 1956-1964 chịu ảnh hưởng sâu sắc của mô hình đại học Pháp: niên chế, hàn lâm, tập quyền, chú trọng đào tạo tinh hoa. Từ giữa thập niên 1960, cùng với viện trợ Hoa Kỳ và các chương trình của USAID, giáo dục đại học miền Nam chuyển sang mô hình thực dụng, tự trị và đại chúng hơn – thể hiện qua học chế tín chỉ, đại học cộng đồng và tư duy “khai phóng – ứng dụng”. Quá trình “Mỹ hóa” này tạo bước tiến trong đào tạo nhân lực và mở rộng cơ hội học tập, song cũng bộc lộ sự lệ thuộc vào viện trợ và giới hạn nội sinh của thể chế. Bài viết chỉ ra rằng, dù gián đoạn sau 1975, nền đại học miền Nam để lại ba di sản quan trọng: (1) tinh thần tự trị học thuật; (2) cơ chế đào tạo linh hoạt; và (3) triết lý khai phóng hướng tới hội nhập. Từ đó, tác giả đề xuất rằng việc nghiên cứu lại kinh nghiệm đại học miền Nam có thể cung cấp những gợi mở có giá trị cho cải cách và tự chủ đại học Việt Nam hiện nay – hướng tới một mô hình cân bằng giữa hội nhập quốc tế và bản sắc dân tộc, giữa tự trị học thuật và trách nhiệm xã hội.
