TIẾP BIẾN, ĐỐI KHÁNG KHOA HỌC, KỸ THUẬT PHƯƠNG TÂY Ở VIỆT NAM TRONG CÁI NHÌN SO SÁNH GIỮA THẾ KỶ XVI–XVIII VÀ NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX

Tóm tắt

Bài viết phân tích và so sánh quá trình du nhập khoa học, kỹ thuật phương Tây vào Việt Nam trong hai giai đoạn lịch sử: thế kỷ XVI–XVIII và nửa đầu thế kỷ XIX. Thời kỳ đầu chủ yếu gắn với hoạt động truyền giáo của các giáo sĩ Dòng Tên và mang tính chất giao lưu văn hóa – trí thức ban đầu. Thời kỳ sau chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các động lực chính trị – quân sự, đặc biệt dưới triều Nguyễn. Qua đó, bài viết làm rõ sự chuyển dịch trong chủ thể, mục đích và phạm vi tiếp nhận tri thức phương Tây, mức độ bản địa hóa các kỹ thuật trong y học, quân sự, đóng tàu và xây thành. Đồng thời, bài viết làm rõ tính chất "tiếp biến" hay "đối kháng" của triều đại quân chủ trước làn sóng tri thức hiện đại đến từ châu Âu, chỉ ra các giới hạn nội tại của xã hội lúc bấy giờ trong việc hiện đại hóa nền khoa học kỹ thuật.