Từ ngữ chỉ tâm lí - tình cảm và những thách thức trong chuyển dịch Việt - Anh (trường hợp từ điển đối dịch dành cho người nước ngoài học tiếng Việt)

Tóm tắt

Bài viết nghiên cứu nhóm từ ngữ chỉ tâm lí – tình cảm trong tiếng Việt dưới góc độ đối chiếu với tiếng Anh, nhằm nhận diện những thách thức trong quá trình biên soạn từ điển đối dịch dành cho người nước ngoài học tiếng Việt. Dựa trên ba hướng tiếp cận lí thuyết chính: ngôn ngữ học đối chiếu, ngôn ngữ học tri nhận và lý thuyết dịch, bài viết phân tích những đặc điểm ngữ dụng và tri nhận của các từ ngữ chỉ cảm xúc trong tiếng Việt, bao gồm: tính chủ quan, biểu đạt trực tiếp/gián tiếp, sắc thái biểu cảm, gắn với bối cảnh văn hóa – xã hội, và cách tìm tương đương trong dịch thuật. Kết quả nghiên cứu cho thấy phần lớn các mục từ chỉ tâm lí- tình cảm trong các từ điển hiện nay (hớn hở, tủi thân, thẹn, xót xa, ngại, v.v.) mới chỉ dừng lại ở mức tương đương hình thức, thiếu thông tin về ngữ cảnh sử dụng, sắc thái biểu cảm và giá trị tri nhận, văn hóa. Điều này gây trở ngại đáng kể cho người học trong việc tiếp nhận và vận dụng chính xác các từ ngữ biểu cảm trong thực tế giao tiếp. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất bổ sung các thông tin cho cấu trúc vi mô của các mục từ chỉ tâm lí – tình cảm (yếu tố ngữ nghĩa, ngữ dụng, văn hóa, v.v.) và hướng chuyển dịch phù hợp. Những đề xuất này nhằm nâng cao chất lượng từ điển đối dịch, đồng thời hỗ trợ hiệu quả hơn cho hoạt động giảng dạy và học tập tiếng Việt như một ngoại ngữ.