52. DEIXIS VÀ ĐỊNH VỊ NGƯỜI NÓI - NGƯỜI NGHE: PHÂN TÍCH CHIỀU NHẬN THỨC TRONG CÁCH BIỂU HIỆN THÔNG TIN

Abstract

Bài viết khảo sát hiện tượng chỉ xuất (deixis) dưới góc nhìn ngữ dụng - nhận thức, tập trung vào cách người nói sử dụng các biểu thức chỉ xuất để định vị bản thân và người nghe trong những khung tri nhận mang tính không gian, thời gian, xã hội và tinh thần. Dựa trên các mô hình của ngôn ngữ học tri nhận và ngữ dụng học, bài báo lập luận rằng deixis không chỉ là công cụ quy chiếu mà là cơ chế cốt lõi trong việc mã hóa điểm nhìn, tổ chức thông tin và điều chỉnh sự phối hợp giữa người nói - người nghe. Thông qua các ví dụ phân tích trong diễn ngôn tiếng Anh, nghiên cứu cho thấy lựa chọn chỉ xuất phản ánh các quá trình nhận thức như chuyển dịch điểm nhìn, xây dựng không gian tinh thần và phép chiếu chỉ xuất. Bài viết đồng thời chỉ ra những hàm ý của hướng tiếp cận này đối với phân tích diễn ngôn, giao tiếp liên văn hóa và giảng dạy tiếng Anh nâng cao