QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - TIMOR-LESTE GIAI ĐOẠN 2014 ĐẾN NAY: THỰC TRẠNG, THÁCH THỨC VÀ TRIỂN VỌNG HỢP TÁC TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KHU VỰC

Abstract

Nghiên cứu này phân tích toàn diện tiến trình phát triển quan hệ thương mại Việt Nam - Timor- Leste giai đoạn 2014 đến nay trong bối cảnh hội nhập khu vực Đông Nam Á đang tái định hình. Bằng cách vận dụng các khung lý thuyết về thương mại bất đối xứng, hội nhập khu vực và chuỗi giá trị khu vực, nghiên cứu chỉ ra rằng cấu trúc thương mại song phương vẫn duy trì tỉnh lệch pha, tập trung chủ yếu vào xuất khẩu hàng hóa cơ bản từ Việt Nam, trong khi Timor-Leste chưa thể khai thác lợi thế hội nhập thể chế. Dữ liệu định lượng từ Tổng cục Hải quan Việt Nam, WTO và Trung tâm WTO & Hội nhập cho thấy kim ngạch thương mại hai chiều có xu hướng giảm trong giai đoạn 2020-2023, phản ảnh sự phụ thuộc một chiều và thiếu bền vững về cơ cấu thị trường. Điểm đóng góp cốt lõi của nghiên cứu là đề xuất “định vị lại quan hệ thương mại Việt Nam - Timor-Leste như một đối tác chuỗi giá trị khu vực”, qua đó chuyển trọng tâm từ thương mại tuyến tính sang hợp tác thể chế - đầu tư - sản xuất tích hợp, phù hợp với xu thế hội nhập ASEAN mở rộng và mục tiêu phát triển kinh tế khu vực hậu COVID-19.