Hướng dẫn phản biện

Người phản biện có vai trò đánh giá độc lập chất lượng khoa học của bản thảo và đưa ra ý kiến tư vấn cho Ban Biên tập. Tạp chí áp dụng phản biện kín hai chiều; vì vậy, danh tính của tác giả và người phản biện được bảo mật trong suốt quá trình xem xét bản thảo.

1. Nhận lời hoặc từ chối phản biện

Người được mời phản biện chỉ nên nhận lời khi:

Có chuyên môn phù hợp với nội dung bản thảo;
Có thể hoàn thành phản biện trong thời hạn yêu cầu;
Không có xung đột lợi ích với tác giả, cơ quan công tác, nguồn tài trợ hoặc nội dung nghiên cứu;
Có thể đưa ra đánh giá khách quan và độc lập.

Người phản biện nên từ chối khi không đủ chuyên môn, không thể hoàn thành đúng hạn hoặc có khả năng phát sinh xung đột lợi ích. Khi từ chối, có thể đề xuất chuyên gia phù hợp để Ban Biên tập tham khảo.

2. Bảo mật bản thảo

Bản thảo và các tài liệu liên quan là thông tin mật. Người phản biện không được:

Chia sẻ bản thảo với người khác khi chưa được Ban Biên tập cho phép;
Liên hệ trực tiếp với tác giả;
Sử dụng nội dung, dữ liệu, phương pháp hoặc ý tưởng chưa công bố cho mục đích cá nhân;
Tiết lộ danh tính hoặc nội dung phản biện;
Tải bản thảo lên các nền tảng công cộng hoặc công cụ trí tuệ nhân tạo có khả năng lưu giữ dữ liệu.

Trường hợp cần tham khảo ý kiến của một chuyên gia khác, người phản biện phải được Ban Biên tập chấp thuận trước.

3. Xung đột lợi ích

Người phản biện phải thông báo cho Ban Biên tập khi có quan hệ có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, gồm:

Quan hệ hợp tác nghiên cứu hoặc đồng tác giả gần đây;
Quan hệ công tác trực tiếp;
Quan hệ cá nhân hoặc cạnh tranh nghề nghiệp;
Lợi ích tài chính;
Liên quan trực tiếp đến đề tài, sản phẩm hoặc tổ chức được nghiên cứu.

Việc nhận ra tác giả từ nội dung bản thảo không mặc nhiên làm mất tính độc lập, nhưng người phản biện phải thông báo nếu điều đó tạo ra xung đột lợi ích.

4. Nội dung đánh giá

Người phản biện xem xét bản thảo trên các phương diện sau:

4.1. Mức độ phù hợp

Bản thảo có phù hợp với mục đích và phạm vi của Tạp chí không?
Chủ đề có phù hợp với lĩnh vực chuyên môn của Tạp chí không?

4.2. Tính mới và ý nghĩa khoa học

Vấn đề nghiên cứu có tính cần thiết không?
Bản thảo có đóng góp mới về lý thuyết, phương pháp hoặc ứng dụng không?
Kết quả có ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn không?

4.3. Tổng quan nghiên cứu

Khoảng trống nghiên cứu có được xác định rõ không?
Tài liệu tham khảo có liên quan, cập nhật và đầy đủ không?
Trích dẫn có cân bằng, khách quan và đúng nguồn không?

4.4. Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu có phù hợp với mục tiêu không?
Vật liệu, mẫu, thiết bị và quy trình có được mô tả đầy đủ không?
Phương pháp phân tích dữ liệu hoặc thống kê có hợp lý không?
Nghiên cứu có thể được kiểm tra hoặc tái lập từ thông tin được cung cấp không?

4.5. Kết quả và thảo luận

Kết quả có được trình bày rõ ràng và trung thực không?
Bảng, hình và số liệu có thống nhất với nội dung không?
Thảo luận có giải thích kết quả và đối chiếu với các nghiên cứu trước không?
Các kết luận có được chứng minh bằng dữ liệu không?
Hạn chế của nghiên cứu có được nhận diện phù hợp không?

4.6. Đạo đức và liêm chính nghiên cứu

Người phản biện cần lưu ý các dấu hiệu:

Đạo văn hoặc công bố trùng lặp;
Ngụy tạo, chỉnh sửa hoặc lựa chọn dữ liệu không phù hợp;
Trùng lặp bất thường giữa hình, bảng và nội dung;
Thiếu thông tin về chấp thuận đạo đức hoặc đồng thuận tham gia;
Quyền tác giả hoặc xung đột lợi ích chưa được khai báo;
Trích dẫn không phù hợp hoặc có dấu hiệu ép buộc trích dẫn.

Phiếu thẩm định hiện hành của Tạp chí đã yêu cầu đánh giá tính cấp thiết, phương pháp, kết quả mới, mức độ trùng lặp, trích dẫn, hình thức trình bày và chất lượng chung của bài báo.

5. Cách viết nhận xét

Nhận xét cần:

Cụ thể, khách quan và có căn cứ khoa học;
Phân biệt rõ vấn đề chính và vấn đề trình bày;
Chỉ rõ vị trí cần sửa;
Đưa ra đề xuất có thể thực hiện;
Sử dụng ngôn ngữ chuyên nghiệp, tôn trọng tác giả;
Không đưa ra nhận xét mang tính công kích cá nhân;
Không yêu cầu tác giả trích dẫn tài liệu không liên quan.

Người phản biện nên trình bày:

Nhận xét chung về bản thảo;
Các vấn đề chính cần giải quyết;
Các vấn đề nhỏ về diễn đạt, hình thức hoặc tài liệu tham khảo;
Kiến nghị đối với Ban Biên tập.

6. Kiến nghị phản biện

Người phản biện lựa chọn một trong các mức:

Chấp nhận đăng: bản thảo đáp ứng yêu cầu và không cần sửa đáng kể;
Sửa nhỏ: cần chỉnh sửa nhưng không làm thay đổi phương pháp hoặc kết luận chính;
Sửa lớn: cần bổ sung, phân tích lại hoặc chỉnh sửa đáng kể trước khi xem xét tiếp;
Không chấp nhận đăng: bản thảo có hạn chế cơ bản không thể khắc phục trong phạm vi một lần sửa.

Kiến nghị phải phù hợp với nội dung nhận xét. Ý kiến của người phản biện có tính chất tư vấn; quyết định cuối cùng thuộc Tổng Biên tập hoặc người được giao nhiệm vụ theo quy định.

7. Xem xét bản thảo sửa đổi

Khi được mời xem lại bản sửa, người phản biện cần:

Đối chiếu bản giải trình với từng nhận xét;
Kiểm tra các nội dung đã được sửa;
Xác định các vấn đề còn chưa được giải quyết;
Không đưa ra yêu cầu mới không cần thiết, trừ khi phát hiện vấn đề khoa học hoặc liêm chính quan trọng;
Đưa ra kiến nghị tiếp theo một cách rõ ràng.

8. Thời hạn phản biện

Người phản biện cần hoàn thành nhận xét trong thời hạn được thông báo. Khi không thể hoàn thành đúng hạn, cần liên hệ sớm với Tạp chí để xin gia hạn hoặc từ chối phản biện.

9. Nộp phiếu phản biện

Người phản biện tải bản thảo từ hệ thống, hoàn thành Phiếu thẩm định bài báo khoa học và tải phiếu nhận xét lên hệ thống. Không gửi nhận xét trực tiếp cho tác giả.