Bàn về vai trò của quyền không gian trong phát triển đô thị Việt Nam

Discussing the role of spatial rights in urban development in Viet Nam

Tóm tắt

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, không gian đô thị ở Việt Nam không còn có thể được tiếp cận như một bề mặt hai chiều đơn giản gắn với thửa đất. Thực tiễn phát triển đã và đang vận hành trên cơ sở khai thác không gian ba chiều, bao gồm không gian trên cao, không gian ngầm và các dạng không gian chức năng chồng lớp - trong khi hệ thống pháp luật và phương pháp quản lý vẫn chủ yếu dựa trên logic đất đai 2D. Bài viết này luận giải sự tồn tại khách quan của quyền không gian như một dạng quyền tài sản phái sinh nhưng có tính độc lập tương đối, phân tích những bất cập của khung pháp lý hiện hành khi chưa chính danh hóa quyền không gian, đồng thời làm rõ các lợi ích kinh tế, xã hội, quản trị nếu quyền không gian được thể chế hóa. Trên cơ sở tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và kết quả nghiên cứu khoa học, bài viết đề xuất các định hướng hoàn thiện chính sách và một lộ trình thể chế hóa quyền không gian phù hợp với điều kiện Việt Nam.

In the context of rapid urbanization and a shift toward intensive growth models, urban space in Viet Nam can no longer be approached as a simple two-dimensional land surface. Contemporary urban development increasingly operates through the exploitation of three-dimensional space, including above-ground space, underground space, and layered functional spaces, while the legal framework and management practices remain largely grounded in a two-dimensional land-based logic. This paper argues that spatial rights exist objectively as a derivative form of property rights with a degree of relative autonomy from land-use rights. It examines the limitations of the current legal framework resulting from the absence of formal recognition of spatial rights, and analyzes the potential economic, social, and urban governance benefits of institutionalizing such rights. Drawing on international experience and the findings of scientific research, the paper proposes policy directions and a phased roadmap for the institutionalization of spatial rights that is compatible with the conditions of Viet Nam.