DIỆN MẠO CA DAO HÀ TIÊN: TÁI HIỆN KHÔNG GIAN TỰ NHIÊN VÀ LƯU GIỮ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Tóm tắt
Ca dao phản ánh chân thật cảm xúc và quan niệm sống của một cộng đồng, đặc biệt với một vùng đất nhiều biến động lịch sử như Hà Tiên thì ca dao còn góp phần lưu giữ ký ức lịch sử nhưng trước đây ít được quan tâm nghiên cứu. Bằng việc sử dụng các phương pháp folklore như điền dã ghi chép và văn bản hóa lời kể; biên soạn, chỉnh lý và phân loại văn bản, chúng tôi đã có được nguồn tài liệu gồm 201 câu ca dao thu thập được ở Hà Tiên. Từ đó chúng tôi sử dụng phương pháp thống kê - miêu tả chủ đề và phân tích nội dung các nhóm chủ đề, nhằm nhận diện và chỉ ra những đặc điểm của ca dao Hà Tiên trong tổng thể văn học dân gian địa phương, từ đó làm rõ vai trò trung tâm của thể loại này trong việc kiến tạo và bảo tồn bản sắc văn hóa, ký ức lịch sử vùng đất. Nghiên cứu cho thấy ca dao Hà Tiên không chỉ thể hiện tình yêu quê hương, niềm tự hào về cảnh sắc mà còn là kho tàng lịch sử truyền miệng. Bản sắc địa phương được kiến tạo qua ba phương diện: (1) ca dao địa danh như phương tiện tái hiện không gian tự nhiên và văn hóa; (2) ca dao lưu giữ truyền thống đấu tranh kiên cường và huyền tích cộng đồng; và (3) sự hiện diện của tiềm năng kinh tế biển cùng sản vật đặc trưng. Nghiên cứu khẳng định ca dao được lưu truyền trong nhân dân là nguồn tư liệu quan trọng không thể bỏ qua khi nghiên cứu về một vùng đất từ các phương diện văn hóa và lịch sử.
