SO SÁNH ĐỐI CHIẾU CẤU TRÚC ĐIỂN MẪU CỦA MỘT SỐ PHẠM TRÙ TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT

Tóm tắt

Phạm trù là một vấn đề trung tâm của Ngôn ngữ học tri nhận, là một trong những nguyên tắc cơ bản của việc tổ chức sắp xếp ngôn ngữ và khái niệm (Croft & Cruse, 2004). Phân loại cổ điển và lý thuyết điển mẫu là hai cách tiếp cận chung để phân loại. Vì cách tiếp cận phân loại cổ điển được cho là có một số hạn chế nhất định, nên hầu hết các nhà ngôn ngữ học theo chủ nghĩa thực nghiệm đều sử dụng phân loại điển mẫu làm cách chính để giải thích dữ liệu của họ. Tuy nhiên, cách mọi người phân loại các sự vật, hiện tượng xung quanh họ có nhất quán giữa các nền văn hóa khác nhau không? Bài viết làm sáng tỏ câu trả lời cho câu hỏi này bằng cách so sánh các cấu trúc điển mẫu của bốn phạm trù - chim, đồ đạc, trái cây, xe cộ - giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt, dữ liệu bảng câu hỏi từ 92 người Việt đã được thu thập để khảo sát đánh giá của họ về mức độ tốt của các mẫu. Những dữ liệu này sau đó được phân tích và so sánh với dữ liệu có sẵn từ những người Anh trong nghiên cứu trước đây của Rosch và Mervis (1975). Kết quả cho thấy các cấu trúc điển mẫu vừa giống vừa khác nhau giữa hai nền văn hóa. Đó là lý do tại sao việc dạy và học từ vựng cần tính đến sự nhạy cảm về văn hóa.