Quyền phát triển không gian và đánh giá giá trị cảnh quan trong quy hoạch đô thị và nông thôn

Spatial development rights and the evaluation of landscape value in urban and rural planning

Abstract

Quyền phát triển không gian - tức là quyền sử dụng, chuyển nhượng và khai thác không gian lãnh thổ cho mục đích phát triển - đang trở thành khái niệm trung tâm trong quy hoạch hiện đại. Ở nhiều quốc gia phát triển, quyền này được xem như một công cụ pháp lý giúp Nhà nước kiểm soát việc sử dụng đất, điều tiết lợi ích công - tư, và bảo vệ tài nguyên không gian. Tuy nhiên, tại Việt Nam, khái niệm “quyền phát triển không gian” mới chỉ được nhắc đến gián tiếp thông qua các cơ chế chuyển đổi mục đích sử dụng đất hay cấp phép đầu tư xây dựng. Điều này dẫn đến thực tế là nhiều dự án đô thị được triển khai mà không có sự đánh giá đồng bộ giữa giá trị cảnh quan, năng lực không gian và quyền phát triển được cấp phép. Bài viết này nhằm: Phân tích cơ sở lý luận của quyền phát triển không gian và giá trị cảnh quan; Làm rõ mối quan hệ giữa hai khái niệm trong quy hoạch đô thị - nông thôn; Minh họa thông qua các ví dụ quốc tế và Việt Nam; Đề xuất định hướng tích hợp hai yếu tố trong khung pháp lý và quy hoạch quốc gia nhằm hướng tới phát triển bền vững.

Spatial development rights-defined as the rights to use, transfer, and exploit territorial space for development-are emerging as a core construct in contemporary planning. In many developed countries, such rights operate as legal instruments that enable the state to steer land use, balance public-private interests, and safeguard spatial resources. In Vietnam, however, the notion remains largely implicit, appearing mainly through land-use conversion and construction licensing procedures. As a result, numerous urban projects proceed without coherent assessment across three interlinked dimensions: landscape value, spatial
carrying capacity, and the scope of development rights granted. This paper (i) articulates the theoretical underpinnings of spatial development rights and landscape valuation, (ii) elucidates their relationship in urban-rural planning, (iii) demonstrates applications through international and Vietnamese case studies, and (iv) proposes pathways to integrate both dimensions into national legal and planning frameworks oriented toward sustainable development.