50 Năm chuyển hóa không gian cư trú nông thôn việt nam từ làng truyền thống đến điểm dân cư thời kỳ hội nhập
50 Years of transforming rural living spaces in VietNam: from traditional villages to settlements in integration period
Abstract
Kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước là dịp nhìn lại các chuyển biến quan trọng trong tiến trình phát triển quốc gia, trong đó không gian cư trú nông thôn (KGCTNT) giữ vai trò đặc biệt, vừa là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa là môi trường sống của phần lớn dân số trong suốt quá trình hiện đại hóa đất nước. KGCTNT không chỉ là tập hợp các cụm kiến trúc, hạ tầng phục vụ sản xuất và sinh hoạt mà còn là một hệ sinh thái nhân văn tổng thể, nơi kết nối giữa cộng đồng cư dân, cảnh quan tự nhiên, tập quán sản xuất và tín ngưỡng bản địa. Mỗi giai đoạn phát triển đều để lại những dấu ấn không gian đặc thù, phản ánh rõ bối cảnh lịch sử, thể chế quản lý, trình độ và mô hình phát triển nông thôn đương thời.
Bài viết tiếp cận quá trình chuyển hóa KGCTNT từ góc nhìn lịch sử - vùng miền, nhằm nhận diện các yếu tố ổn định, biến động và mai một trong cấu trúc không gian. Từ đó gợi mở quan điểm và một số nguyên tắc định hướng KGCTNT thời kỳ 2025-2045 theo tư duy hệ sinh thái nhân văn, bản địa hóa và lấy cộng đồng làm trung tâm, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, thích ứng BĐKH, chuyển đổi số và gìn giữ căn tính văn hóa nông thôn.
The 50th anniversary of national reunification is an opportunity to look back at the significant changes in the process of national development, in which rural living spaces play a special role, serving both as repositories of national cultural identity and as the living environment for the majority of the population throughout the country’s modernization process. Rural living spaces are not only a collection of architectural and infrastructure clusters serving production and daily life, but also a comprehensive human ecosystem, connecting the community, natural landscape, production practices, and indigenous beliefs. Each stage of development leaves behind distinctive spatial imprints, clearly reflecting the historical context, management institutions, level, and model of rural development at the time.
This article approaches the transformation of rural residential spaces from a historical and regional perspective, aiming to identify the stabilizing, fluctuating, and deteriorating elements within the spatial structure. From this, it suggests viewpoints and some guiding principles for rural residential space development in the period 2025-2045, based on a humanistic ecosystem thinking, localization, and community-centered approach, meeting the requirements of sustainable development, climate change adaptation, digital transformation, and preserving rural cultural identity.
